Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага 2024 оны сэргээн засах тусламжийн тайлбартаа нөхөн сэргээх үйлчилгээ нь хүн өвчин, гэмтэл, мэс засал, насжилт, хөгжлийн бэрхшээлийн дараа өдөр тутмын үйл ажиллагаагаа сэргээх, хадгалах, сайжруулахад чиглэдэг гэж тодорхойлсон. Мөн дэлхий даяар 2.4 тэрбум хүн ямар нэг байдлаар сэргээн засах тусламжаас ашиг хүртэх боломжтой гэж дурдсан байдаг. Энэ тоо нь нөхөн сэргээх мэс заслыг зөвхөн “цөөн хүнд хэрэгтэй тусгай үйлчилгээ” бус, олон хүний амьдралд хамаарах бодит хэрэгцээ гэдгийг харуулдаг.

Ямар үед нөхөн сэргээх мэс засал хэрэгтэй болдог вэ?

Нөхөн сэргээх мэс засал олон янз. Түлэгдэлтийн дараах арьс нөхөх, сорвины таталтыг суллах, гар хурууны хөдөлгөөнийг сэргээх, нүүрний гэмтлийн дараах хэлбэр ба үйл ажиллагааг засах, хавдрын мэс заслын дараах хөхний нөхөн сэргээх, төрөлхийн уруул тагнайн сэтэрхий засах, арьсны том хэмжээний дутагдлыг нөхөх гэх мэт олон чиглэлтэй. Зарим тохиолдолд зорилго нь харагдах байдлыг сайжруулах байдаг ч ихэнхдээ амьсгалах, зажлах, нүдээ аних, гараа хөдөлгөх, хувцас өмсөх, ажилдаа орох зэрэг бодит үйл ажиллагаатай холбоотой байдаг.

Түлэгдэлтийн дараах нөхөн сэргээх нь үүний тод жишээ. WHO-ийн түлэгдэлтийн мэдээлэлд жил бүр ойролцоогоор 180,000 хүн түлэгдэлтээс шалтгаалан нас бардаг, харин амьд үлдсэн олон хүн сорви, хөдөлгөөний хязгаарлалт, сэтгэлзүйн дарамттай тулгардаг гэж дурдсан. Түлэгдэлт эдгэрсний дараа арьс агших, сорви таталдах, үе мөчний хөдөлгөөн багасах эрсдэлтэй тул мэс засал, даралтат хувцас, хөдөлгөөн сэргээх дасгал, шархны арчилгаа, сэтгэлзүйн дэмжлэг зэрэг олон талын эмчилгээ хэрэгтэй болдог.

Сорви бүрийг “алга болгоно” гэж ойлгож болохгүй

Сорви бол эдгэрэлтийн нэг хэсэг. Гэхдээ зарим сорви улайж өндөрсөх, загатнах, өвдөх, хөдөлгөөнд саад болох, эсвэл тухайн хүний өөртөө итгэх итгэлд нөлөөлөх хэмжээнд хүрдэг. Келоид болон гипертрофик сорви гэх мэт хэлбэрүүдэд силикон гель, силикон наалт, стероид тарилга, лазер эмчилгээ, сорви засах мэс ажилбар зэрэг аргууд хэрэглэгддэг. Гэхдээ нэг арга хүн бүрт ижил үр дүнтэй гэсэн үг биш. Cochrane-ийн 2021 оны тоймд силикон гель наалт нь зарим сорвины төрх болон өвдөлтийг бага зэрэг сайжруулж болох ч нотолгооны чанар олон судалгаанд бага эсвэл тодорхойгүй байгааг тэмдэглэсэн. Тиймээс сорвины эмчилгээний төлөвлөгөөг “хамгийн үнэтэй арга” бус, сорвины төрөл, нас, байршил, арьсны онцлог, хөдөлгөөнд үзүүлж буй нөлөөгөөр шийдэх хэрэгтэй.

Амжилттай үр дүнд багийн эмчилгээ чухал

Нөхөн сэргээх мэс засал ганц удаагийн хагалгаагаар дуусах нь ховор. Зарим өвчтөнд хэд хэдэн шаттай мэс засал, шарх арчилгаа, физик эмчилгээ, хөдөлгөөн сэргээх дасгал, сэтгэлзүйн зөвлөгөө хэрэгтэй байдаг. Хүүхэд, өндөр настай хүн, чихрийн шижинтэй эсвэл тамхи татдаг хүн, дархлаа сул өвчтөн зэрэгт эдгэрэлт өөр өөр явагддаг. Иймээс эмчийн үзлэг дээр зөвхөн “ямар мэс засал хийх вэ?” гэж асуухаас гадна “дараа нь хэдэн долоо хоног амрах вэ?”, “сорви хэрхэн арчлах вэ?”, “дахин мэс засал хэрэг болж магадгүй юу?”, “хөдөлгөөн сэргээх дасгал хэзээ эхлэх вэ?” гэдгийг тодруулбал сайн.

Нөхөн сэргээх мэс заслын хамгийн зөв хүлээлт бол “хуучин байдал яг 100 хувь эргэнэ” гэхээс илүү “үйл ажиллагаа, хамгаалах чадвар, хэлбэр, сэтгэлзүйн тав тухыг боломжит хамгийн сайн түвшинд ойртуулах” явдал юм. Өвчтөн, гэр бүл, мэс засалч, сэргээн засах эмч, сувилагч, сэтгэлзүйч зэрэг баг хамтран ажиллах тусам үр дүн тогтвортой болдог.

Эх сурвалж

• WHO — Rehabilitation fact sheet, 22 April 2024
• WHO — Rehabilitation Q&A, 30 September 2024
• WHO — Burns fact sheet, 13 October 2023
• Cochrane — Silicone gel sheeting for treating hypertrophic scars, 2021
• Featured image: Pexels / Pavel Danilyuk

Der Beitrag Нөхөн сэргээх мэс засал гэж юу вэ: гэмтэл, түлэгдэлт, сорвины дараах амьдралын чанар erschien zuerst auf MSPRS.